ابو القاسم سلطانى
114
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
مخلوط شيرابه آن با عسل به چشم ، آثار بر جاى مانده از زخم ، تاريكى ديد چشم و آب مرواريد را كه تازه شروع شده باشد بر طرف مىنمايد ( 3 * ) . خوردن مقدار كمى از آن با نان بواسير را دفع مىكند . . . حنين در هشتمين قسمت مفردات جالينوس اين گياه را با تين جبلى اشتباه گرفته است كه اين نظريه صحيح نيست زيرا ديوسكوريد تين جبلى را در مقاله اول كتاب خود همراه با درختان بزرگ آورده است . همچنين گياه را تين الفج ناميده كه هيچ نسبتى بين آنها وجود ندارد ( ابن بيطار : 4 * ) ، شاخهها و شيرابه گياه داراى خاصيت خارجكننده خلط غليظ مىباشند ( انطاكى : 5 * ) . حد اكثر مقدار خوراك پودر شاخهها يك قيراط ( حدود 277 / 0 گرم ) مىباشد . براى پيشگيرى از زيان رساندن آن به سينه بايد با كتيرا مصرف شود ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 6 * ) . ( 1 * ) - صاحب مخزن مىنويسد : با خطر مىباشد ( 2 * ) - اصل : اقروخردونس - مسماريه Clavus ( 3 * ) - تت دياسقوريدوس م - 4 ص 564 ( 4 * ) - تت جامع مفردات الادويه ج 2 ص 45 ( 5 * ) - تت تذكره 135 ( 6 * ) - تلخيص از تحفه 97 ، مخزن 241 Code - 2344 حاراقياس Euphorbia characias L گياه از زمانهاى بسيار دور شناخته شده است به يونانى آن را Kharakios و به رومى حاراقياس Hharaqias مىناميدهاند . ديوسكوريد هفت گياه از جنس افوربيا را كه خواص درمانى مشابهى دارند Tithymallos ناميده كه به طيثومالص معرب شده و حنين معادل آن را " يتوع " آورده است و شرح اين گياهان از جمله گياه مورد بحث در كليه كتب قديم ذيل مدخل طيثومالص يا يتوع آمده است . ديوسكوريد مىنويسد طيثومالص هفت نوع است نام نر آن حاراقياس است كه آن را قوميطس ، اسقطالتس و قوبيوص ( 1 * ) نيز مىنامند . شرح شكل ظاهرى اين گياه در صيدنه با نام " خارفياس " در قانون " حاناقاس " و در جامع مفردات ابن بيطار و مخزن الادويه با نام " يتوع ذكر " همراه با شش گياه ديگر ذيل عنوان يتوع آمده است و اولين نوعى است كه توصيف نمودهاند . قدما شكل ظاهرى گياه را چنين توصيف نمودهاند : گياهى است كه شاخههاى آن از يك ذرع بيشتر و رنگ آن مايل به سرخى و پر از شيرابه سفيدرنگ است . از هر شاخه پنج شاخك جدا مىشود كه در اطراف آن شكوفهها و در داخل شكوفهها ميوهها قرار دارند . برگهاى آن به برگ زيتون شباهت دارد ولى بزرگتر و باريكتر است ، ريشه ضخيم و چوبى و محل رويش گياه زمينهاى سخت و كوهستانى است ( 2 * ) .